آسیب های ورزشی چیست؟ انواع، علل، پیشگیری و درمان آسیب‌های ورزشی
ورزش برای حفظ سلامت بدن و افزایش توانایی‌های جسمی اهمیت زیادی دارد، اما حتی یک تمرین ساده هم اگر با آمادگی نامناسب، تکنیک اشتباه یا فشار بیش از حد انجام شود، می‌تواند به آسیب منجر شود. از یک پیچ‌خوردگی ساده مچ پا گرفته تا آسیب رباط زانو یا دردهای ناشی از استفاده بیش از حد، آسیب‌های ورزشی شکل‌های مختلفی دارند و شدت آن‌ها همیشه از روی میزان درد قابل تشخیص نیست.
نکته مهم این است که آسیب ورزشی فقط مربوط به ورزشکاران حرفه‌ای نیست. افرادی که به‌صورت تفریحی ورزش می‌کنند، کودکان و نوجوانان، افراد تازه‌کار و حتی کسانی که بعد از یک دوره بی‌تحرکی ناگهان تمرین سنگین را شروع می‌کنند نیز ممکن است دچار آسیب شوند.
شناخت انواع آسیب‌های ورزشی، عوامل ایجادکننده آن‌ها و روش‌های پیشگیری می‌تواند کمک کند ورزش با ایمنی بیشتری انجام شود و در صورت بروز آسیب نیز فرد بداند چه زمانی باید فعالیت را متوقف کرده و برای ارزیابی پزشکی اقدام کند.
آسیب های ورزشی چیست؟
آسیب ورزشی به صدمه‌ای گفته می‌شود که در ارتباط با فعالیت ورزشی یا تمرین ایجاد شود و عملکرد طبیعی بخشی از بدن را مختل کند.
این آسیب می‌تواند در عضلات، تاندون‌ها، رباط‌ها، استخوان‌ها، مفاصل یا سایر بافت‌های بدن اتفاق بیفتد. آسیب‌های ورزشی فقط در اثر یک برخورد ناگهانی ایجاد نمی‌شوند؛ گاهی فشارهای تکراری و افزایش تدریجی بار تمرین نیز باعث ایجاد مشکل می‌شود.
در پزشکی ورزشی معمولاً بین آسیب‌های حاد و آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از حد یا مزمن تفاوت گذاشته می‌شود. در یک آسیب حاد، مشکل ممکن است در یک لحظه مشخص مانند زمین خوردن، برخورد یا تغییر جهت ناگهانی ایجاد شود. در مقابل، آسیب‌های ناشی از فشار تکراری ممکن است به‌تدریج و بدون یک حادثه مشخص شکل بگیرند.
انواع آسیب های ورزشی کدامند؟
آسیب‌های ورزشی را می‌توان از جنبه‌های مختلف دسته‌بندی کرد. یکی از ساده‌ترین روش‌ها، توجه به بافت آسیب‌دیده و نحوه ایجاد آسیب است.
۱. پیچ خوردگی یا رگ به رگ شدن
پیچ‌خوردگی زمانی اتفاق می‌افتد که رباط اطراف یک مفصل بیش از حد کشیده شود یا دچار پارگی شود.
مچ پا یکی از محل‌های شایع این آسیب است، به‌خصوص در ورزش‌هایی که شامل دویدن، پریدن یا تغییر جهت سریع هستند.
علائمی مانند درد، تورم، حساسیت اطراف مفصل و دشواری در حرکت می‌توانند همراه پیچ‌خوردگی دیده شوند.
۲. کشیدگی عضله و تاندون
کشیدگی زمانی رخ می‌دهد که عضله یا تاندون بیش از ظرفیت خود تحت کشش یا فشار قرار بگیرد.
این آسیب ممکن است هنگام دویدن سریع، پریدن، بلند کردن وزنه، تغییر جهت ناگهانی یا انجام حرکت با تکنیک نامناسب ایجاد شود.
شدت کشیدگی می‌تواند متفاوت باشد؛ از آسیب خفیف تا پارگی قابل‌توجه.
۳. کوفتگی و ضرب دیدگی
برخورد مستقیم با فرد دیگر، زمین یا تجهیزات ورزشی می‌تواند باعث کوفتگی شود.
در این حالت ممکن است درد، حساسیت، تورم یا تغییر رنگ پوست در محل برخورد ایجاد شود.
هرچند بسیاری از کوفتگی‌ها جدی نیستند، اما ضربه شدید، درد قابل توجه یا علائم غیرمعمول نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
۴. شکستگی استخوان
شکستگی ممکن است در اثر برخورد شدید، زمین خوردن یا وارد شدن نیروی بیش از تحمل استخوان اتفاق بیفتد.
در برخی ورزش‌ها نیز فشارهای تکراری می‌توانند زمینه شکستگی‌های ناشی از فشار را ایجاد کنند.
درد شدید، تورم، تغییر شکل واضح اندام یا ناتوانی در استفاده از آن می‌تواند از نشانه‌های مهم آسیب استخوانی باشد.
۵. دررفتگی مفصل
دررفتگی زمانی رخ می‌دهد که سطوح طبیعی یک مفصل از موقعیت معمول خود خارج شوند.
شانه، انگشتان و برخی مفاصل دیگر می‌توانند در معرض این آسیب قرار بگیرند.
در صورت شک به دررفتگی، نباید فرد بدون آموزش پزشکی تلاش کند مفصل را به جای خود برگرداند.
۶. آسیب های ناشی از استفاده بیش از حد
همه آسیب‌های ورزشی در یک لحظه اتفاق نمی‌افتند.
گاهی یک حرکت بارها و بارها تکرار می‌شود و بدن فرصت کافی برای سازگاری و بازیابی ندارد. در نتیجه، درد یا اختلال عملکرد به‌تدریج ظاهر می‌شود.
این نوع آسیب‌ها می‌توانند در ورزشکارانی دیده شوند که حجم یا شدت تمرین خود را ناگهان افزایش می‌دهند یا بدون زمان کافی برای ریکاوری به تمرین ادامه می‌دهند.
پایش بار تمرینی و توجه به تعادل بین فشار و بازیابی از موضوعات مهم در پزشکی ورزشی محسوب می‌شود.
شایع ترین آسیب های ورزشی کدامند؟
نوع آسیب تا حد زیادی به رشته ورزشی، سن، سطح آمادگی، نوع تمرین و شرایط انجام فعالیت بستگی دارد.
با این حال، برخی آسیب‌ها در میان ورزشکاران بیشتر دیده می‌شوند، از جمله:
پیچ‌خوردگی مچ پا کشیدگی عضلات
آسیب‌های زانو آسیب‌های شانه
کوفتگی التهاب یا آسیب تاندون‌ها
آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از
حد شکستگی‌ها
دررفتگی مفاصل آسیب‌های سر و ضربه مغزی
بنابراین نمی‌توان یک فهرست ثابت را برای تمام رشته‌های ورزشی در نظر گرفت. الگوی آسیب در فوتبال با شنا، بدنسازی، کشتی یا دوومیدانی یکسان نیست و به همین دلیل بررسی آسیب‌ها در پزشکی ورزشی باید با توجه به نوع ورزش و میزان مواجهه ورزشکار با تمرین و مسابقه انجام شود.
مهم ترین علت آسیب های ورزشی چیست؟
آسیب ورزشی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست.
گاهی چند عامل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و احتمال آسیب را افزایش می‌دهند؛ برای مثال ورزشکاری که خواب و ریکاوری کافی ندارد، ناگهان حجم تمرین خود را افزایش می‌دهد و همزمان تکنیک مناسبی هم ندارد، ممکن است نسبت به شرایط معمول در معرض خطر بیشتری قرار بگیرد.
از عوامل مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
افزایش ناگهانی شدت یا حجم تمرین
بدن برای سازگاری با فشار جدید به زمان نیاز دارد. افزایش ناگهانی تمرین، به‌خصوص بعد از یک دوره کم‌تحرکی، می‌تواند فشار زیادی بر عضلات، تاندون‌ها و مفاصل وارد کند.
تکنیک نادرست
اجرای اشتباه یک حرکت می‌تواند فشار را از مسیر طبیعی خود خارج کند و بار بیشتری روی یک مفصل یا بافت وارد کند.
گرم کردن ناکافی
گرم کردن مناسب بخشی از آماده‌سازی بدن برای فعالیت است. در برنامه‌های پیشگیری از آسیب، گرم‌کردن‌های چندبخشی که شامل فعالیت هوازی، تعادل، قدرت و چابکی هستند، در برخی ورزش‌ها مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.
تجهیزات نامناسب
کفش، محافظ‌ها یا سایر تجهیزات نامتناسب با رشته ورزشی می‌توانند روی نحوه انجام حرکت و میزان فشار واردشده تأثیر بگذارند.
خستگی و ریکاوری ناکافی
تمرین فقط فشار وارد کردن به بدن نیست؛ بازیابی نیز بخشی از فرآیند تمرین محسوب می‌شود.
کمبود خواب، فاصله کم بین جلسات سنگین تمرینی و افزایش مداوم بار تمرین بدون فرصت کافی برای ریکاوری می‌تواند شرایط ورزشکار را نامطلوب کند.
آیا گرم کردن از آسیب های ورزشی جلوگیری می کند؟
گرم کردن به‌تنهایی نمی‌تواند تمام آسیب‌های ورزشی را حذف کند، اما یک برنامه گرم‌کردن مناسب می‌تواند بخشی از برنامه پیشگیری باشد.
به‌خصوص برنامه‌های گرم‌کردن عصبی‌عضلانی که ترکیبی از حرکات تعادلی، قدرتی، چابکی و کنترل حرکتی هستند، در ورزش‌های تیمی نوجوانان مورد بررسی قرار گرفته‌اند و شواهد نشان می‌دهد اجرای منظم آن‌ها می‌تواند میزان برخی آسیب‌ها را کاهش دهد.
بنابراین بهتر است گرم کردن را فقط چند حرکت کششی سریع قبل از تمرین در نظر نگیریم؛ محتوای گرم کردن باید با نوع ورزش و نیازهای ورزشکار هماهنگ باشد.
چگونه از آسیب های ورزشی جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از آسیب ورزشی یک اقدام واحد نیست. مجموعه‌ای از عادت‌های درست می‌تواند احتمال آسیب را کاهش دهد.
قبل از تمرین
بدن را به‌صورت مناسب برای فعالیت آماده کنید. شدت تمرین را متناسب با سطح آمادگی انتخاب کنید.
تجهیزات مناسب استفاده کنید. اگر درد یا آسیب قبلی دارید، آن را نادیده نگیرید.
حرکات ورزشی را با تکنیک صحیح یاد بگیرید.
هنگام تمرین
به واکنش بدن توجه کنید. درد غیرمعمول، کاهش واضح توانایی حرکت، سرگیجه یا احساس ناخوشی دلیل مناسبی برای ادامه دادن تمرین نیست.
همچنین افزایش بار تمرینی باید متناسب با شرایط فرد باشد. مدیریت بار تمرین و در نظر گرفتن زمان کافی برای بازیابی از اصول مهم سلامت ورزشکار است.
بعد از تمرین
بازیابی مناسب، خواب کافی، تغذیه متعادل و مدیریت حجم تمرین در روزهای بعد، بخشی از برنامه مراقبت از بدن ورزشکار هستند.
چه زمانی برای آسیب ورزشی باید به پزشک مراجعه کرد؟
همه آسیب‌ها به مراجعه فوری نیاز ندارند، اما بعضی علائم نباید نادیده گرفته شوند.
سوالات متداول شما عزیزان
پیچ‌خوردگی، کشیدگی عضلات، کوفتگی، آسیب‌های زانو و شانه، آسیب تاندون‌ها، شکستگی و آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از حد از جمله آسیب‌های مهم ورزشی هستند.
یک علت واحد برای تمام آسیب‌ها وجود ندارد. افزایش ناگهانی فشار تمرین، تکنیک نامناسب، تجهیزات نامناسب، خستگی، ریکاوری ناکافی و شرایط خاص هر ورزش می‌توانند در ایجاد آسیب نقش داشته باشند.
آماده‌سازی مناسب، گرم کردن متناسب با ورزش، تکنیک صحیح، افزایش تدریجی فشار تمرین، استفاده از تجهیزات مناسب و داشتن زمان کافی برای استراحت و بازیابی از اقدامات مهم پیشگیرانه هستند.
گرم کردن مناسب می‌تواند بخشی از برنامه پیشگیری از آسیب باشد، به‌خصوص زمانی که شامل حرکات متناسب با نیازهای ورزش و تمرین‌های عصبی‌عضلانی باشد. با این حال، هیچ روش واحدی نمی‌تواند تمام آسیب‌ها را حذف کند.
این موضوع به علت و شدت درد بستگی دارد. درد مداوم، رو به افزایش یا دردی که عملکرد طبیعی حرکت را تغییر می‌دهد نباید نادیده گرفته شود و بهتر است علت آن بررسی شود.
نه لزوماً. کاهش درد به تنهایی نشان نمی‌دهد که بدن برای تحمل فشار قبلی آماده شده است. بازگشت به ورزش بهتر است به‌صورت تدریجی و بر اساس وضعیت عملکردی فرد انجام شود.
